معاون صدای رسانه ملی به تبیین جایگاه زبان فارسی در رادیو پرداخت پرواز سیمرغ صدا بر فراز واژه‌ها

علی بخشی‌زاده، معاون صدای رسانه‌ملی در این مراسم با تأكید بر این‌كه زبان فارسی مهم‌ترین سرمایه فرهنگی رادیوست، گفت: جایزه سیمرغ صدا با هدف پاسداشت زبان فارسی و ارتقای حساسیت زبانی در آنتن رادیو شكل گرفته تا توجه به زبان معیار، دقت در واژه‌گزینی و بیان درست، از سطح توصیه‌های مقطعی فراتر برود و به مطالبه‌ای حرفه‌ای در میان گویندگان و برنامه‌سازان تبدیل شود. او معتقد است پاسداشت زبان فارسی در رادیو، نه یك انتخاب، بلكه یك ضرورت فرهنگی و رسانه‌ای است. با معاون صدا درباره این موضوع گفت‌وگو كردیم.

چرا موضوع پاسداشت زبان فارسی تا این اندازه برای رادیو اهمیت دارد؟
رادیو ذاتا رسانه زبان است. همه ارتباط ما با مخاطب از مسیر صدا و كلمه شكل می‌گیرد و به همین دلیل، زبان فارسی در رادیو صرفا ابزار انتقال پیام نیست، بلكه بخشی از هویت رسانه محسوب می‌شود. اگر در رادیو نسبت به زبان بی‌توجهی صورت بگیرد، درواقع به ریشه‌های فرهنگی و هویتی رسانه آسیب وارد شده است. از این منظر، پاسداشت زبان فارسی برای ما یك وظیفه مستمر و راهبردی است، نه یك اقدام مقطعی یا شعاری.

این رویكرد چگونه در سیاست‌های معاونت صدا دنبال می‌شود؟
در سال‌های اخیر تلاش كرده‌ایم توجه به زبان فارسی را در همه لایه‌های برنامه‌سازی جاری كنیم. آموزش مستمر گویندگان و برنامه‌سازان، همكاری با شورای پاسداشت زبان فارسی، بازبینی متون و حساسیت نسبت به واژه‌ها و ساختارهای زبانی ازجمله اقداماتی است كه به‌صورت جدی دنبال می‌شود. با این حال به این جمع‌بندی رسیدیم كه برای اثرگذاری بیشتر، باید اقدامی انجام دهیم كه هم جنبه تشویقی داشته باشد و هم توجه‌ها را به شكل ملموس‌تری به مسأله زبان معطوف كند.

و این نگاه ‌به شكل‌گیری جایزه سیمرغ صدا منجر شد؟
دقیقا. جایزه سیمرغ صدا با این هدف طراحی شد كه پاسداشت زبان فارسی از سطح توصیه و بخشنامه خارج شود و به یك ارزش حرفه‌ای و قابل افتخار در رادیو تبدیل شود. سیمرغ صدا نماد پرواز زبان معیار در آنتن رادیوست. این جایزه قرار است به برنامه‌ها و افرادی تعلق گیرد كه در استفاده درست، دقیق و خلاقانه از زبان فارسی، الگو بوده‌اند.

در داوری این جایزه چه شاخص‌هایی مد نظر قرار گرفته است؟
ما نگاه تك‌بعدی به زبان نداشتیم. فقط درست‌گویی زبانی كافی نیست. خلاقیت زبانی، تناسب زبان با قالب برنامه، پرهیز از كلیشه‌ها، روانی بیان، دقت در واژه‌گزینی و احترام به زبان معیار در كنار زبان گفتار، ازجمله شاخص‌هایی است كه در داوری جایزه سیمرغ صدا موردتوجه قرار گرفته است. هدف ما این است كه زبان فارسی در رادیو زنده، پویا و اثرگذار باشد، نه زبانی خشك و تصنعی.

برخی معتقدند توجه به زبان معیار ممكن است فاصله‌ای میان رادیو و مخاطب ایجاد كند. نظر شما در این‌باره چیست؟
این نگاه را قبول ندارم. زبان معیار الزاما به معنای زبان سخت و دور از مخاطب نیست. اگر زبان درست، دقیق و درعین ‌حال روان باشد، اتفاقا ارتباط عمیق‌تری با شنونده برقرار می‌كند. رادیو باید مردمی ‌باشد اما در عین حال مسئولیت فرهنگی خود را هم فراموش نكند. می‌توان هم صمیمی صحبت كرد و هم به زبان فارسی احترام گذاشت.

نقش گویندگان و برنامه‌سازان را در این مسیر چگونه ارزیابی می‌كنید؟
گویندگان و برنامه‌سازان خط مقدم این جریان هستند. هر واژه‌ای كه از آنتن پخش می‌شود، می‌تواند بر سلیقه زبانی جامعه تأثیر بگذارد. به همین دلیل انتظار داریم همكاران ما نسبت به زبان حساس باشند و بدانند كارشان فقط تولید برنامه نیست، بلكه مشاركت درحفظ وارتقای زبان فارسی است.جایزه سیمرغ صدادرواقع قدردانی ازهمین نگاه‌مسئولانه وحرفه‌ای است.

با توجه به گسترش فضای مجازی، نقش رادیو را در صیانت از زبان فارسی چگونه می‌بینید؟
فضای مجازی با همه فرصت‌هایی كه ایجاد كرده،متأسفانه نوعی شتاب‌زدگی زبانی راهم به همراه داشته است. كوتاه‌نویسی، حذف قواعد و استفاده نادرست از واژه‌ها به‌سرعت در حال گسترش است. در چنین فضایی، نقش رادیو به‌عنوان یك رسانه مرجع پررنگ‌تر می‌شود. رادیو می‌تواند با ارائه الگوی درست، آرام و دقیق زبان، به تعادل زبانی در جامعه كمك و مرجعیت خود را حفظ كند.

آیا رادیو در این زمینه نقش آموزشی هم ایفا می‌كند؟
قطعا، حتی زمانی كه رادیو برنامه آموزشی مستقیم تولید نمی‌كند، ذاتا نقش آموزشی دارد. شنونده ناخودآگاه از لحن، واژه‌ها و ساختارهای زبانی برنامه‌ها تأثیر می‌پذیرد. وقتی یك گوینده یا مجری با دقت و تسلط صحبت می‌كند، این دقت به مخاطب منتقل می‌شود. به همین دلیل معتقدیم هر برنامه رادیویی، به‌نوعی كلاس غیررسمی زبان فارسی است.

در طراحی جایزه سیمرغ صدا چقدر به موضوع الگوسازی توجه شده است؟
الگوسازی یكی از اهداف اصلی این جایزه است. ما می‌خواهیم نمونه‌های موفق و قابل اتكا در حوزه زبان را برجسته كنیم تا دیگر برنامه‌سازان و گویندگان بتوانند از آنها الهام بگیرند. معرفی این الگوها باعث می‌شود توجه به زبان فارسی به یك جریان حرفه‌ای و فراگیر در رادیو تبدیل شود، نه یك دغدغه فردی یا سلیقه‌ای.

همراهی شبكه‌های رادیویی را در این مسیر چگونه ارزیابی می‌كنید؟
خوشبختانه همراهی شبكه‌ها بسیار مثبت بوده است. مدیران شبكه‌ها و همكاران ما در حوزه تولید، نگاه جدی و دغدغه‌مند به موضوع زبان فارسی دارند. این همراهی نشان می‌دهد پاسداشت زبان فارسی به یك دغدغه مشترك در معاونت صدا تبدیل شده و آینده این مسیر امیدواركننده است.

آیا جایزه سیمرغ صدا به‌صورت مستمر برگزار خواهد شد؟
بله، سیمرغ صدایك رویداد مقطعی نیست. ما آن رابخشی ازیك مسیربلندمدت‌می‌دانیم ومی‌كوشیم بادقت‌بیشترو شاخص‌های تكامل‌یافته‌تر آن را برگزار كنیم تا توجه به زبان فارسی به یك مطالبه درونی درهمه شبكه‌های رادیویی تبدیل شود.

اگر بخواهید افق آینده پاسداشت زبان فارسی در رادیو را ترسیم كنید، آن افق چگونه است؟
افق مارادیویی است كه درآن دقت زبانی به یك رفتار طبیعی و نهادینه تبدیل شده باشد‌؛رادیویی كه مخاطب با شنیدن آن هم احساس صمیمیت كند و هم اطمینان داشته باشد كه زبان فارسی بااحترام،دقت وآگاهی برآنتن جاری است.جایزه سیمرغ صدا یكی ازگام‌های مهم دراین مسیراست وامیدواریم با تداوم این رویكرد،رادیوهمچنان مرجع اعتمادزبانی درجامعه باقی بماند.