«پژواك»؛ رقابت برای ارتقای كیفیت رادیو با محوریت هویت و امید

به گزارش روابط عمومی معاونت صدا، جشنواره ملی برنامه‌های رادیویی پژواك به‌عنوان یكی از معتبرترین و حیاتی‌ترین رویدادهای رسانه‌ای كشور، با هدف احیا و ارتقای گونه‌های مختلف برنامه‌سازی رادیویی به‌ویژه مستند رادیویی پایه‌گذاری شد. این جشنواره در طول دوره‌های برگزاری خود توانسته است از یك رقابت مقطعی عبور كرده و به موتور محرك تولید و پویایی در بدنه صدا و سیما تبدیل شود. پژواك با فراهم آوردن بستری برای رقابت سالم و كیفی، برنامه‌سازان را ترغیب می‌كند تا سطح فنی و محتوایی آثار خود را ارتقا داده و استانداردهای تازه‌ای را در عرصه تولیدات صوتی خلق كنند.

در پنجمین دوره این رویداد كه با محوریت «حماسه ایستادگی» و توجه ویژه به مقوله‌هایی چون هویت‌محوری، عدالت‌گستری و سبك زندگی ایرانی-اسلامی برگزار می‌شود، ساختارهای مختلف رادیویی در بخش‌های اصلی، ویژه و مستمر مورد ارزیابی قرار گرفته‌اند. پرداختن به مفاهیمی همچون سرمایه اجتماعی، نقش محوری خانواده، تاب‌آوری و جهاد تبیین در شرایط حساس كنونی، نشان‌دهنده عمق جریان‌سازی فرهنگی این جشنواره است. همچنین تشكیل پلتفرم‌هایی نظیر باشگاه برندگان، نقش مهمی در انتقال تجربه به نسل جدید و حفظ تداوم كیفیت روی آنتن شبكه‌های رادیویی ایفا می‌كند.

پیرامون اهداف، رویكردهای هویتی، جزییات بخش‌های مختلف و نقش جریان‌ساز این دوره از رویداد، با حمیدرضا افتخاری، دبیر پنجمین جشنواره پژواك گفت‌وگویی انجام داده است كه در ادامه با آن همراه می‌شویم.

با توجه به اینكه جشنواره رادیویی پژواك امسال پنجمین دوره خود را پشت سر می‌گذارد، لطفاً بفرمایید كه این رویداد رسانه‌ای دقیقاً با چه اهدافی شكل گرفت، طی این سال‌ها چه طیف از ساختارهای برنامه‌سازی را پوشش داده و در حال حاضر از نظر جایگاه و اعتبار حرفه‌ای، میان اهالی رسانه و برنامه‌سازان سازمان صدا و سیما و سطح كشور در چه مرتبه‌ای قرار گرفته است؟

جشنواره پژواك یك جشنواره معتبر و رسمی رادیو است كه پنجمین دوره خود را امسال پشت سر می‌گذارد. این رویداد در ابتدا با هدف اصلی احیای گونه مستند رادیویی راه‌اندازی شد و در ادامه، بعد از دستیابی به اهداف اولیه خود، به تمام ساختارهای برنامه‌سازی رادیویی تعمیم پیدا كرد. امسال این جشنواره در تمام ساختارهای رادیویی برگزار می‌شود و عملاً به یك جشنواره ملی برای برنامه‌های رادیویی با عنوان پژواك تبدیل شده است. این رویداد اكنون به مراحل بلوغ نسبی خود رسیده و كاملاً مورد اعتماد اهالی رادیو در سازمان صدا و سیما است و معتبرترین جشنواره برنامه‌های رادیویی كشور به حساب می‌آید. برگزاری این دوره در سه بخش اصلی، ویژه و مستمر برنامه‌ریزی شد؛ در بخش اصلی 10 جایزه به 9 موضوع اختصاص یافته است. بخش ویژه نیز كه مرتبط با رهبر شهید كشورمان است، در سه محور رهبر محبوب من، رهبر مدبر من و رهبر مقتدر من شكل گرفت. در بخش مستمر نیز كه اختصاص به حوزه مشاغل دارد، آثار روی آنتن شبكه‌های رادیویی مورد داوری قرار گرفتند. اگرچه روال برگزاری جشنواره همواره در اردیبهشت‌ماه بود، اما امسال با توجه به شرایط پیش‌آمده و جنگی كه درگیر آن هستیم و حمله ناجوانمردانه دشمن آمریكایی-صهیونیستی، مراسم تقدیر از برگزیدگان بخش‌های مختلف به شهریورماه منتقل شده است.

نقش و كاركرد اصلی این جشنواره در ارتقای سطح كیفی و محتوایی برنامه‌های رادیویی چیست، برگزیدگان و فعالان این رویداد تا چه اندازه توانسته‌اند به بهبود كیفیت آنتن كمك كنند؟

این جشنواره با هدف افزایش سطح و كیفیت برنامه‌سازی برگزار شده و این هدف دوره به دوره بیشتر محقق می‌شود. در رادیو، جشنواره‌ها را به عنوان موتور محرك تولید می‌دانیم؛ به این معنی كه این رقابت، رقابتی صرفاً برای كسب یك جایزه یا دریافت یك تندیس نیست. این رویداد رقابت برنامه‌سازان برای افزایش توان تولید و ارتقای كیفیت برنامه‌ها است. یعنی تمام شركت‌كنندگان وارد رقابتی می‌شوند كه در نهایت همگی در آن برنده هستند، زیرا همه تلاش كرده‌اند كه كیفیت كار خود را یك پله بالا بیاورند و در نهایت از برگزیدگان تقدیر می‌شود. این فرایند رقابتی باعث می‌شود كه انگیزه برنامه‌سازان برای دستیابی به استانداردهای بالاتر رسانه‌ای به طور مداوم تقویت شود. وقتی برنامه‌ساز برای حضور در جشنواره تلاش می‌كند، ناخودآگاه سطح فنی و محتوایی اثر خود را ارتقا می‌دهد و این ارتقا مستقیماً بر روی آنتن شبكه تأثیر می‌گذارد. در واقع برگزیدگان این رویداد الگوهای موفق برنامه‌سازی را ارائه می‌دهند كه سایر همكاران نیز از آن‌ها الهام می‌گیرند. بنابراین، كاركرد اصلی پژواك ایجاد یك جریان پویای تولیدی است كه حاصل آن رشد مستمر و كیفی تمام برنامه‌های رادیویی در ابعاد مختلف خواهد بود.

یكی از وظایف مهم رادیو روایت صحیح فرهنگ و سبك زندگی ایرانی است؛ جشنواره پژواك تا چه اندازه به شناسایی و معرفی آثاری كه به فرهنگ عمومی، هویت ایرانی و امیدآفرینی توجه دارند كمك كرده و معیارها و شاخص‌های داوری در حوزه هویت‌محوری و جهاد تبیین به چه صورتی تعیین شده‌اند تا آثار خارج از این چارچوب وارد ارزیابی نشوند؟

اساس و درون‌مایه این جشنواره بر پایه امید به آینده شكل گرفته و تمام محورهای موضوعی نیز بر همین اصل استوار است. در واقع جشنواره به دنبال پیدا كردن و تزریق همین مفهوم امید و هویت به بدنه برنامه‌هاست. در بخش اصلی، یك بخش ویژه را به جهاد تبیین اختصاص داده‌ایم و همچنین جایزه «ایران فرهنگی» را برای پرداختن به آثار تولید شده در این حوزه در نظر گرفته‌ایم. محور كلی ما بحث هویت‌محوری است كه تطابق كاملی با اولویت‌های كلان رسانه ملی دارد و ارزیابی‌ها دقیقاً براساس همین شاخص‌ها انجام می‌شود. با توجه به اینكه شعار دوره پنج‌ ساله اول ریاست آقای جبلی بر محور عدالت‌گستری و هویت‌محوری استوار بوده است، ما نیز روی بحث هویت‌محوری به شدت حساسیت داریم. این حساسیت به قدری جدی است كه آثاری كه خارج از این چارچوب تعاریف‌شده باشند، اصلاً به بخش داوری راه پیدا نمی‌كنند. این رویكرد سخت‌گیرانه باعث شده تا برنامه‌سازان با دقت بیشتری به عناصر فرهنگ عمومی، هویت ملی و روایت درست سبك زندگی بپردازند و آثاری تولید كنند كه عمق فرهنگی جامعه را تقویت كرده و پیام‌های امیدبخش را به مخاطبان منتقل سازد.

با توجه به گسترش روزافزون وسایل ارتباط جمعی و اهمیت موضوع سبك زندگی، جشنواره در این دوره چقدر به مسئله توان نظامی، پایداری ملی و نقش محوری خانواده پرداخته است و چگونه مفاهیمی مانند تاب‌آوری اجتماعی و تقویت سرمایه اجتماعی را در قالب فراخوان و محتوای برنامه‌های رادیویی هدف‌گذاری و به برنامه‌سازان منتقل كرده است؟

در این دوره از جشنواره به موضوع سبك زندگی ایرانی و همچنین توان نظامی كشور پرداخته شده است، چراكه این دوره اساساً با عنوان «پژواك حماسه ایستادگی» برگزار شد. با توجه به اینكه فراخوان این دوره در همان ایام جنگ 12 روزه آماده شده بود، برنامه‌ها نیز دقیقاً در همین حوزه شكل گرفتند. از ابعاد و زوایای مختلف به موضوع جنگ و دفاع نگاه كردیم كه یكی از مهم‌ترین ابعاد آن، پرداختن به بحث زن، خانواده و تاب‌آوری اجتماعی در برابر چالش‌ها و فشارهای مختلف بوده است. موضوع سرمایه اجتماعی از دیگر محورهای كلیدی است كه گام اول شكل‌گیری آن از همان نهاد خانواده آغاز می‌شود. بدون وجود یك نهاد خانواده قدرتمند و متعهد، افزایش سرمایه اجتماعی در هیچ كشوری شكل نخواهد گرفت. به همین دلیل در این دوره از جشنواره تلاش شد تا برنامه‌هایی كه نقش خانواده را در ارتقای تاب‌آوری، حفظ هویت، و پشتیبانی از حماسه ایستادگی به تصویر می‌كشند، شناسایی و برجسته شوند؛ چراكه تقویت بنیاد خانواده، زیربنای اصلی اقتدار ملی و پایداری جامعه در برابر تهدیدات خاوجی است.

علاوه بر ایجاد انگیزه رقابتی میان جوانان و برنامه‌سازان، این جشنواره چگونه می‌خواهد از یك رویداد مسابقه‌ای صرف به یك جریان‌سازی پایدار فرهنگی و رسانه‌ای نزدیك شود و آیا در دوره‌های گذشته نمونه‌ها و نشانه‌های عینی این جریان‌سازی و تأثیرگذاری مستقیم آن بر روی كیفیت محتوا و فضای كلی برنامه‌های روی آنتن رادیو دیده شده است؟

همان‌طور كه اشاره كردم، جشنواره را به عنوان موتور محرك تولید در رادیو می‌دانیم و موضوعات و فرایندها را به گونه‌ای طراحی و انتخاب می‌كنیم كه در نهایت منجر به ارتقای كیفیت آنتن شود. وقتی رقابت را به یك رقابت كیفی‌سازی میان برنامه‌سازان تبدیل می‌كنیم، هدف جریان‌سازی خود به خود محقق می‌شود. علاوه بر این، ما در كنار جشنواره «باشگاه برندگان» را تشكیل داده‌ایم كه اعضای آن را كسانی تشكیل می‌دهند كه طی چهار یا پنج دوره گذشته بیش از یك جایزه كسب كرده‌اند و این باشگاه خود وظیفه ترویج كیفیت را بر عهده دارد. این تشكل و فرایند باعث می‌شود دانش و تجربه برگزیدگان به سایر برنامه‌سازان منتقل شده و رویكردهای موفق در طول سال جریان داشته باشند. نمود عینی این جریان‌سازی را می‌توان در تغییر سطح كیفی برنامه‌های روی آنتن و عمق‌بخشی به محتواهای تولیدی به وضوح مشاهده كرد. در واقع جشنواره پژواك با عبور از قالب یك مسابقه مقطعی، به یك سازوكار دائمی برای الگوسازی، آموزش غیرمستقیم، و هدایت برنامه‌سازان به سمت تولید آثاری اثربخش و جریان‌ساز در سطح شبكه سراسری رادیو تبدیل شده است.

آیا باشگاه برندگان كه به آن اشاره فرمودید توانسته است به عنوان یك نهاد تسهیل‌گر، رابطه میان باتجربه‌ها و برنامه‌سازان جوان‌تر را برقرار سازد، و برنامه شما برای استفاده از ظرفیت این افراد برگزیده جهت آموزش، انتقال تجربه و ترویج الگوهای برتر برنامه‌سازی در جهت ارتقای سطح كلی شبكه رادیویی در سراسر كشور به چه صورتی پیش می‌رود؟

باشگاه برندگان دقیقاً برای این طراحی شده است كه تجربیات انباشته‌شده برگزیدگان شاخص جشنواره در طول سال‌های گذشته را به یك سرمایه آموزشی و آموزشی فعال برای كل شبكه تبدیل كند. برنامه‌سازانی كه موفق به دریافت چند جایزه شده‌اند، دارای تعهد و توانمندی بالایی در حوزه تولید هستند و می‌توانند به عنوان راهنما و مدرس عمل كنند. این افراد با حضور در برنامه‌های آموزشی و كارگاه‌های تخصصی، تكنیك‌های خلاقانه و استانداردهای برنامه‌سازی را به جوان‌ترها منتقل می‌كنند تا جریان كیفیت‌گرایی در تمام بخش‌ها نهادینه شود. این تعامل مستمر میان برگزیدگان و سایر برنامه‌سازان باعث می‌شود تا استانداردهای جشنواره تنها در زمان برگزاری رویداد محدود نماند، بلكه در طول سال نیز به عنوان یك جریان زنده در بدنه رادیو جاری باشد. با این روش، تجربه برنامه‌سازان پیشكسوت و خلاقیت جوانان تركیب شده و خروجی آن به صورت برنامه‌های باكیفیت‌تر روی آنتن قرار می‌گیرد. به این ترتیب باشگاه برندگان نقش كلیدی خود را در ترویج الگوهای برتر، ایجاد شبكه برنامه‌سازان حرفه‌ای و ارتقای سطح كیفی كل تولیدات رادیویی ایفا می‌كند.

در نهایت با توجه به تغییر زمان برگزاری مراسم تقدیر از برگزیدگان به شهریورماه، چه برنامه‌ریزی‌هایی برای بخش‌های نهایی صورت گرفته است؟

برنامه‌ریزی‌های لازم برای برگزاری شایسته اختتامیه و تقدیر از برگزیدگان بخش‌های مختلف در شهریورماه انجام شده است و تمامی آثار راه یافته به بخش نهایی با دقت بالا داوری شده‌اند. بازخوردهایی كه از برنامه‌سازان و ارزیابی‌های اولیه دریافت كرده‌ایم نشان می‌دهد كه این دوره توانسته اهداف محتوایی خود به ویژه در زمینه حماسه ایستادگی و هویت‌محوری را به شكل چشمگیری محقق كند. برنامه‌های تولیدی در این دوره از نظر كیفی و ساختاری رشدی ملموس داشته‌اند كه این موضوع خود گواهی بر موفقیت جشنواره است. افق پیش روی پژواك، حركت به سمت تثبیت استانداردهای حرفه‌ای، توسعه نوآوری در تولیدات رادیویی و تعمیق ارتباط با مخاطبان است. ما تلاش می‌كنیم با تداوم این مسیر و بهره‌گیری از ظرفیت برنامه‌سازان متعهد و خلاق، رادیو را به عنوان یك رسانه گرم، هویت‌ساز و پیشرو در ارائه محتوای باكیفیت حفظ كنیم. پنجمین دوره جشنواره نشان داد كه رادیو ظرفیت‌های بی‌نظیری برای جریان‌سازی فرهنگی دارد و این رویكرد با قدرت در دوره‌های آتی نیز جهت رشد و تعالی برنامه‌سازی ادامه خواهد یافت.